مزیت انرژی ارزان در ایران باید بازتعریف شود

«مدل‌های هوش مصنوعی مولد، چه در مرحله‌ی آموزش و چه هنگام تولید خروجی، نیازمند محاسبات سنگین و در نتیجه مصرف انرژی بالایی هستند. این در حالی است که در ایران، مزیت انرژی ارزان می‌تواند به یک فرصت راهبردی در این حوزه تبدیل شود. همان‌طور که برخی کشورها با استفاده از شرایط اقلیمی یا منابع طبیعی خود به قطب زیرساخت‌های داده و محاسبه بدل شده‌اند، ایران نیز می‌تواند با تکیه بر مزیت نسبی انرژی، بخشی از ظرفیت اقتصادی خود را از خام‌فروشی به ارائه توان محاسباتی و خدمات مرتبط با هوش مصنوعی منتقل کند».

یکی از راه‌ها به اعتقاد او این است که نفت از مسیر زنجیره پتروشیمی به محصولات با ارزش‌افزوده بالاتر تبدیل شود؛ اما راه دیگر، تبدیل مستقیم انرژی خام به «پردازش» است. به بیان ساده، می‌توان انرژی را به توانِ محاسباتی بدل کرد؛ این توان محاسباتی می‌تواند برای حل مسائل داخلیِ کشور به کار رود یا به‌صورت یک خدمت/محصول قابل عرضه باشد.

این پژوهشگر هوش مصنوعی تأکید دارد به‌جای خام‌فروشی، می‌توان بازاری حول ارائه‌ پردازش و زیرساخت‌های داده و مدل ایجاد کرد و رونق آفرید:

«در این حوزه، برخی کشورهای اسکاندیناوی رویکرد هوشمندانه‌ای در پیش گرفته‌اند، به‌دلیل آب‌وهوای سرد، مراکز داده را در همان مناطق مستقر می‌کنند تا از مزیت طبیعی برای کاهش هزینه‌های خنک‌سازی بهره ببرند، زیرا دیتاسنترها گرمای زیادی تولید می‌کنند. نمونه نزدیک‌تر به ما عربستان سعودی است که در کنار توسعه گردشگری، به‌تدریج بخشی از اقتصاد نفتی خود را به اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی و زیرساخت‌های مرتبط تبدیل می‌کند.»

او معتقد است سرمایه‌گذاری هوشمند روی انرژی ارزان می‌تواند آن را به جای سوخت ساده، به «محصولی با ارزش افزوده بالا» تبدیل کند و ایران را از خام‌فروشی به اقتصاد مبتنی بر فناوری و داده نزدیک کند.

حرکت در مسیر توسعه هوش‌مصنوعی، نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند است. در سطح جهانی نیز هوش مصنوعی به یکی از پرمصرف‌ترین بخش‌های انرژی تبدیل شده است. مطالعات نشان داده‌اند که بخش عمده مصرف انرژی مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی نه تنها در مرحله آموزش، بلکه در زمان «استنباط» نیز رخ می‌دهد؛ یعنی وقتی مدل آماده شده و به خروجی پاسخ می‌دهد.

در نهایت، امروز حتی «انرژی ارزان» نیز بدون بهره‌وری بالا، مدیریت هوشمند و زیرساخت‌های مدرن نمی‌تواند تضمین کننده مزیت رقابتی پایدار باشد. به بیان دیگر، تکیه صرف بر منابع انرژی ارزان دیگر مزیت نیست.

خبرنگار: زهرا کرمی